Kubungazwa usuku lweLembe eleqa amanye

Nina abeNkomo eyakhala eMthonjaneni izizwe zonke zayizwa ukulila namuhla kukhunjulwa iSilo uShaka ka Senzangakhona umbumbi wesizwe samaZulu.ISilo uShaka sisazi kakhulu ngegama lalo lobuqhawe elithi iLembe okuyigama elisuselwa ezibongweni zalo ezithi ‘iLembe eleqa amanye amalembe ngokukhalipha’.Ababhali bezincwadi abamhlophe iLembe balichaza ngokuthi linguBlack Napoleon ngenxa yekhono lalo nobuchule bukuhlanganisa izizwe eziningi zibe yisizwe esisodwa ngesikhashana esincane esiyiminyaka eyi16.Kuzokhumbuleka phela ukuthi iLembe labusa kusukela ngo1816 kulandela ukugudluza kwalo uMntwana uSigujana ngemuva kokukhothama kwenkosi uSenzangakhona kwaze kwaba isikhathi sokukhothama kwalo u1828 ngalo lolu suku umhlaka 24 kuMandulo.Ngokusho kwababhali kuthiwa iLembe lihlawumbiselwa ukuthi lalizalwe ngo1887.Ukukhula kweLembe akuzange kube lula nina beSilo(ngokusho kwababhali).Lazalelwa ngaphandle komshado lizalwa intombi yaseLangeni uNandi Mhlongo.ILembe labethwala ubunzima ekukhuleni kwalo,ngisho nangenkathi unina ekhulelwe lona abakubo eLangeni babeyichitha eyokukhulelwa kwakhe bethi uphethwe yiSishaka okuyisifo esasikhukhumalisa isisu,esasidlange ngaleso sithi.Ekuzalweni kukaMntwana uShaka owaqanjwa ngaso leso sifo sibona unina ewa evuka naye uMntwana uShaka.Impilo ayizange ibe mnandi eLangeni lokho kwaphoqa iNdlovukazi uNandi ukuba ithathe uMntwana uShaka bayohlala kwaQwabe kwazise yona iNdlovukazi yayizalwa yisithole sakhona kwaQwabe.Nakhona kwafika kwaba muncu bagcina sebethathwe nguMntwana uMudli ngokunyenyiswa baya kwaZulu,bayohlala noGogo weLembe uMthiniya Sibiya(unina wenkosi uSenzangakhona) okwaqanjwa ngaye iZwe. Nakhona futhi zasuka izinkulumo kwathiwa uGogo uMthaniya ufuye impaka.Okwalandela lapho kwaba ukusuka kweNdlovukazi uNandi neLembe baya kwaMthethwa enkosini uDingiswayo,kuthiwa nakhona unina wayeyisihlobo sakhona.Laphana kwaMthethwa kuyilapho iLembe laphekwa khona lafunda ngakho konke okuthiwa izimpi nobuqhawe lifundiswa inkosi uDingiswayo,ngaphansi kwehlo likaNgomane ka Mqombili Mdetshe.Lisengumfana laphana kwaMthethwa kuthiwa iLembe labulala iMamba eyayibulale inkunzi yakwaMthethwa elaliyikhonzile.Laphana kwaMthethwa iLembe labuthelwa ebuthweni leZichwe zesibili,likanye nontanga yalo oNqoboka Sokhulu,Mgobhozi Msane nabanye.Laqhubeka likhombisa ubuqhawe ngenkathi liselaphana lwaMthethwa iLembe,labulala uhlanya okuthiwa uLembe olwaludla izinkomo zakwaMthethwa.Labulala neNgwe.Konke lokho kwalenza laduma kakhulu iLembe laba sematheni umhlaba wonke.Liduma nje alikabusi nokubusa.Zakheka kanjalo ezibongo ezithi uNodumehlezi kaMenzi.UMenzi inkosi uSengakhona.Inkosi uSenzangakhona ikhothama nje ngo1816 iLembe lihlala kwaMthethwa.UMntwana uSigujana ka Senzangakhona ugcotshwa njengenkosi yakwaZulu iLembe likhona kwaMthethwa.Babili aBantwana benkosi uSenzangakhona ababeme endleleni yeLembe eya ebukhosini.Owukuqala nguMntwana uBhakuza owayezalwa kwaButhelezi owayekhonzwe kakhulu inkosi uPhungashe.Owesibili nguMntwana uSigujana owayezalwa kwaNtuli,owaze wagcotshwa nokugcotshwa impela wahlala esihlalweni.Bobabili laba Bantwana iLembe lakwazi ukubasusa endleleni yabo.UMntwana uBhakuza lamubulala ngenkathi kulwa aMaShenge naBaThethwa lona iLembe ligqishe ngakuBaThethwa kwazise vele lalisahlala kwaMthethwa liseZichweni.Kuthiwa lavele laya ngqo kuye uMntwana uBhakuza lamthunga ngeKlwa.Kulapho iLembe elabona khona ukuthi umkhonto omfushane okuyiKlwa muhle kakhulu ekulweni kunalona ocibayo.UMntwana uSigujana wakhothama ngesandla sikaNgwadi Qwabe owayethunywe yilona iLembe.Lahlala kanjalo -ke iLembe esihlalweni sobukhosi bakwaZulu.ILembe labusa kusukela ngo1816 kwaze kwaba u1828 mhlaka 24 kuMandulo.Lakhothama ngesandla sabafowabo aBantwana oDingane,Mpopha kanye noMhlangana.Ngesikhathi esincane esiwu16years iLembe lakwazi ukwakha isizwe eskhulu esingangoZulu.

 

Khumu! 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *